Sản xuất đồng vị phóng xạ dùng cho Y học tại Trung tâm gia tốc CYCLOTRON 30MEV (14/05/2011)

Sản xuất đồng vị phóng xạ dùng cho Y học tại Trung tâm gia tốc CYCLOTRON 30MEV

TS. Vũ Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm máy gia tốc Cyclotrn 30MeV

I/ GIỚI THIỆU

Theo thông cáo báo chí ngày 10 tháng 3 năm 2006, công ty IBA, Bỉ đã kí hợp đồng dạng chìa khóa trao tay cung cấp từ nguồn vốn ODA của chính phủ Bỉ cho Việt Nam một trung tâm gia tốc Cyclotron 30 MeV. Trung tâm gồm một máy gia tốc Cyclotron 30MeV và các thiết bị đồng bộ có khả năng sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ chuẩn đoán sớm các bệnh lý ung thư, tim mạch và thần kinh. Ngoài ra Cyclotron 30MeV còn cung cấp chùm proton có năng lượng, mật độ đủ cho một số nghiên cứu vật lý khác.

Ngày 16 tháng 5 năm 2007, Phó thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng làm lễ động thổ khởi công xây dựng tòa nhà 4 tầng của trung tâm máy gia tốc Bệnh viện 108. Sau hai năm xây dựng và lắp đặt hàng trăm tấn thiết bị, ngày 26 tháng 10 năm 2009, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cắt băng khánh thành Trung tâm.

Đây là dự án có nhiều tham vọng, nhưng trước mắt 2010 và 2011, Trung tâm máy gia tốc Bệnh viện 108 được trang bị các thiết bị để sản xuất 4 nhân phóng xạ là 18F, 11C, 201Tl và 67Ga. Trong đó 18F và 11C là các nhân phóng xạ positron dùng để sản xuất các dược chất phóng xạ cho máy chụp hình cắt lớp bức xạ positron (Positron Emission Tomography-PET) và 201Tl, 67Ga là các nhân phóng xạ gama dùng cho máy chụp hình vi tính bức xạ photon đơn năng lượng (Single Photon Emission Computed Tomography-SPECT). Máy gia tốc Cyclotron 30MeV có khả năng sản xuất khoản 10 nhân phóng xạ được sử dụng nhiều trong y học hạt nhân cho cả chuẩn đoán và điều trị bệnh đó là: 124I, 123I, 201Tl, 67Ga, 111In, 11C, 18F, 13N, 15O, 22Na, 48V.

Trung tâm máy gia tốc 30MeV không những là nơi sản xuất các dược chất phóng xạ cho PET, SPECT mà còn là nơi sở hữu các phòng thí nghiệm hóa-dược phóng xạ phục vụ cho nghiên cứu phát triển các dược chất phóng xạ mới và đào tạo nhân lực chuyên ngành. Tại đây các sinh viên, nghiên cứu sinh thuộc chuyên ngành Vật lý hạt nhân, Hóa-Dược phóng xạ, điện tử-điểu khiển tự động có cơ hội nghiên cứu và thực hành trên các thiết bị tiến tiến và đồng bộ.

Việc sản xuất các dược chất phóng xạ trên máy gia tốc đã tạo ra một động lực lớn cho sự phát triển của ngành y học hạt nhân trong nước. Đặc biệt trong việc phát triển các kỹ thuật chuẩn đoán hình ảnh PET, SPECT giúp các bác sỹ y học hạt nhân và lâm sàng ở các bệnh viện khu vực Hà Nội và các tỉnh lân cận có thêm một công cụ hiện đại, hữu hiệu cho chuẩn đoán sớm, theo dõi, đánh giá kết quả điều trị và kiểm soát tái phát các bệnh lý gây tử vong cao là ung thư, tim mạch, thần kinh.

Phát biểu tại lễ khánh thành Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nói: Công trình Trung tâm máy gia tốc sẽ là cơ sở để xây dựng trung tâm xạ trị quốc gia theo tinh thần Đề án phát triển ứng dụng phóng xạ vì mục đích hòa bình mà Chính phủ đã phê duyệt.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu và Bộ trưởng Phùng Quang Thanh, Bộ trưởng Hoàng Văn Phong cắt băng khánh thành Trung tâm máy gia tốc 30 MeV tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Ảnh BVTƯQĐ108)

II/ MÁY GIA TỐC CYCLONE 30

Trong 10 năm gần đây, do kinh tế tăng trưởng nhanh, dân chúng giàu có hơn và như vậy số người có nhu cầu chăm sóc sức khỏe, chữa trị bệnh bằng các kỹ thuật tiến tiến cũng tăng lên. Kỹ thuật chụp hình SPECT, PET/CT là một trong những kỹ thuật đó. Nhu cầu về các đồng vị phóng xạ cho các kỹ thuật này cũng tăng lên. Vì vậy sử dụng máy gia tốc đủ mạnh để sản xuất các đồng vị phóng xạ cho PET và SPECT là một lựa chọn tất yếu.

Ngày nay máy gia tốc Cyclone 30 là tiêu chuẩn thế giới cho sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ cả chuẩn đoán và điều trị bệnh. Trung tâm máy gia tốc BV108 được trang bị một Cyclone 30 gia tốc ion âm H-, công nghệ nam châm rãnh sâu với từ trường và tần số điện trường cố định, sản xuất ra chùm tia đôi proton đạt năng lượng cực đại 30MeV, cường độ lớn nhất 700 microampe . Với công nghệ gia tốc H- tạo ưu thế cho Cyclone 30 về kích thước nhỏ, gọn, hoạt độ thấp, hiệu suất tách chùm tia đạt gần 100% , bảo dưỡng đơn giản hơn và an toàn hơn

Máy gia tốc Cyclone 30 đang hoạt động tại Bệnh viện TƯQĐ 108(Ảnh BVTƯQĐ108)

Cyclone 30 có khả năng bắn đồng thời hai bia với chùm tia đôi cùng năng lượng hoặc khác năng lượng. Cyclone 30 có 4 kênh dẫn chùm tia ra bia. Khi không phát chùm tia năng lượng tiêu thụ của máy là 80-110KW và 110-140KW khi đưa đồng thời hai chùm tia ra.

Buồng bia rắn để sản xuất 67Ga và 201Tl tại Bệnh viện TƯQĐ108 (Ảnh BVTƯQĐ108)

III/ SẢN XUẤT ĐỒNG VỊ PHÓNG XẠ CHO PET VÀ SPECT

Sau lễ khánh thành là quá trình đào tạo chuyển giao công nghệ của các chuyên gia IBA cho các nhóm Vận hành máy gia tốc, Hóa-dược phóng xạ, an toàn bức xạ của Trung tâm. Bệnh viện 108 đã kết hợp với Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và chuyên gia IBA để đào tạo các nhóm.

Đào tạo công nghệ gia tốc tại Trung tâm Máy gia tốc, BV108 (Ảnh BVTƯQĐ108)

Đến cuối tháng 3 năm 2010 quá trình đào tạo đã hoàn tất, các chuyên gia của IBA và các kỹ sư, cử nhân phối thuộc của Viện Năng lượng nguyên tử đã rút khỏi bệnh viện 108.

Cyclone 30 có khả năng sản xuất lượng lớn các nhân phóng xạ positron cho máy chụp hình PET và các nhân phóng xạ gama đơn năng cho máy SPECT. Hiện tại Trung tâm máy gia tốc Cyclotron 30MeV đã sản xuất, kiểm nghiệm và thử nghiệm thành công bốn dược chất phóng xạ là 18F-FDG, 11C-acetat, 201TlCl và 67GaCit. Nói chung sản xuất một liều dược chất cho bệnh nhân gồm các bước cơ bản sau:

  1. Bắn bia bằng chùm tia proton đã gia tốc đến năng lượng và cường độ thích hợp để tạo ra các nhân phóng xạ. Khâu này được thực hiện trong buồng bia.
  2. Phân tách và tinh chế các nhân phóng xạ, tổng hợp dược chất bằng kỹ thuật đánh dấu. Khâu này được thực hiện trong các Hotcell trên các thiết bị tổng hợp tự động hoặc các thiết bị hóa phóng xạ điều khiển bán tự động.
  3. Kiểm nghiệm dược chất theo yêu cầu của dược điển. Bốn dược chất trên đều phải kiểm nghiệm theo yêu cầu của dược điển Anh BP. Khâu này được thực hiện trong các phòng thí nghiệm phân tích có các thiết bị sắc ký lỏng cao áp HPLC, sắc ký bản mỏng TLC, sắc ký khí GC, Phổ kế gama đa kênh gamma count MCA, Curimetor, pH mét, Osmometor…
  4. Chia liều cho từng bệnh nhân. Khâu này được thực hiện bằng robot tự động trong các Hotcell vô trùng.

Sau gần 8 tháng đi vào hoạt động kể từ ngày-22/12/2009- kết thúc đào tạo, Trung tâm đã sản xuất 10500mCi 18F-FDG phục vụ cho hơn 100 bệnh nhân có chỉ định PET/CT. Các dược chất 11C-acetat, 201TlCl và 67GaCit cũng đã được sản xuất, kiểm nghiệm và thử nghiệm thành công, chuẩn bị phục vụ cho chụp hình u não, tuyến tiền liệt, tưới máo cơ tim và nhiễm trùng.

Các BS gây mê phẫu thuật và nhân viên Trung tâm Máy gia tốc đang tiến hành thử nghiệm dược chất phóng xạ 201TlCl trên chó tại Tại khoa Y học thực nghiệm, BV108

IV KẾT LUẬN

Trung tâm Máy gia tốc Cyclotron 30MeV là trung tâm gia tốc lớn nhất trong nước có khả năng sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ chụp hình trên PET, SPECT và điều trị. Các đồng vị SPECT của trung tâm có thể cung cấp trên phạm vị toàn quốc và xuất khẩu. Năng lực sản xuất 18F-FDG của Trung tâm đủ để phục vụ cho các bệnh viện ở cả Hà Nội và các tỉnh lân cận. Ngoài ra Trung tâm còn có một kênh nghiên cứu phục vụ nghiên cứu phát triển các xạ vết mới, nghiên cứu, đào tạo về công nghệ gia tốc, hóa-dược phóng xạ, điều khiển tự động. Việc đưa vào hoạt động và khai thác triệt để năng lực của Trung tâm hứa hẹn mang lại các lợi ích to lớn cho cộng đồng.

http://www.benhvien108.vn/PortletBlank.aspx/F89485
Các tin khác
đối tác